وقتی بیماری به دندانپزشک مراجعه می‌کند و با تشخیص خود خواستار جراحی کاشت ایمپلنت می‌باشد،باید توسط دندانپزشک مورد بررسی قرار گیرد و با رعایت اخلاق حرفه ای دندانپزشکی اقدامات لازم را انجام دهد.

ملاحظات اخلاقی در جایگزینی دندان با ایمپلنت
جايگزيني دندانهاي از دست رفته با ايمپلنت دنداني در سالهاي اخير، رواج رو به رشدي داشته است. رشد فزاينده ي شرکتهاي توليد و توزيع ايمپلنتهاي دنداني از استقبال دندانپزشکان و نيز بيماران حکايت دارد. در روش درمان بي- دنداني با استفاده از ايمپلنت، اضافه شدن مرحله ي جراحي، بر اهميت ملاحظات قانوني و اخلاقي افزوده است
(۱ .( تصميم گيري در مورد طرح درمان نواحي بي دنداني بايد با مشورت با بيمار و در نظر گرفتن اصول چهارگانه ي اخلاق زيستي شامل اتونومي، عدم اضرار، سودمندي و عدالت انجام شود. در رعايت اصول اخلاقي سعي بر اين است که آنچه درست است و آنچه بهتر است و آنچه حق مطلب است، عمل شده و از درمان بيهوده اجتناب شود. مراد از درمان بيهوده، اقدامي است که براي بيمار نتيجه اي در پي ندارد
(۲.( مثالي از درمان بيهوده، جاي گذاري ايمپلنتهاي دنداني در موقعيتي در استخوان فک است که قابل اسنفاده براي بازسازي پروتزي نباشد. در طرح درمان جايگزيني دندان از دست رفته، گزينه هاي مختلفي براي انتخاب در پيش روي دندانپزشک هستند
(۳ .( قبل از انتخاب هر يک از اين گزينه ها، دو سؤال اصلي پيش روي درمان گر است: «چه بايد کرد؟» و «چرا؟». براي پاسخ به اين دو سؤال، درمانگر ناچار است فهرستي از تمام گزينه هاي «چه ميشود کرد؟» را تهيه نمايد. وقتي صورت مسأله، وجود ناحيه ي بي دنداني باشد، پاسخ به سؤالات ياد شده ساده تر از موقعي است که بيمار با دنداني موجود مراجعه کرده و از دندان خود شاکي و ناراضي است. گاهي اتونومي بيمار متأثر از عدم آگاهي يا تحت تأثير تبليغات نادرست است که لازم است درمانگر با سعه ي صدر، آمادگي لازم براي ارائه ي اطلاعات لازم و آگاه سازي بيمار داشته باشد. براي درمان، اجازه ي بيمار يا رضايت الزامي است (ماده ي ۱۵۸ قانون مجازات اسلامي)
(۴ .(رضايت و آگاهي، دو بخش اصلي رضايت آگاهانه محسوب ميشوند و کسب اين دو مؤلفه قبل از شروع درمان، علاوه بر کسب نتايج باليني بهتر، از بسياري مسائل و درگيريهاي اخلاقي و قانوني پيشگيري خواهد نمود
(۵ .(درمنشور حقوق بیمار، مصوب۱۳۸۸ ،بر این نکته تاکید شده است که انتخاب و تصمیم گیری بیمار باید آزادانه و آگاهانه، مبنی بر دریافت اطلاعات کامل و جامع باشد . دندانپزشک بايد بنا بر وظيفه ي اخلاقي با ارائه ي اطلاعات کافي در زمينه ي گزينه هاي مختلف درماني، رضايت آگاهانه بيمار را جلب نمايد، هر چند مقصود از آگاهي دادن، ارائه ي جزئيات اعمال جراحي يا پروتزي نيست. نتايج حاصل از يک مطالعه ي سيستماتيک اخير به دندانپزشکان هشدار داده است که علي رغم اينکه بيماران از توضيحات ارائه شده توسط دندانپزشکان، درک کلي اعلام کرده اند، ولي ممکن است درک آنها محدود باشد و توصيه شده از رسانه هاي اضافي براي بهبود بخشدن فرآيندهاي رضايت آگاهانه در دندانپزشکي استفاده شود
(۶ .(آنچه مسلم است، ارائه ي خدمات دندانپزشک نبايد بر اساسي غلط استوار شده باشند. از اين رو، دانش و مهارت حرفه اي درمانگر بايد به روز باشد
(۷ .(لازم است دانش و مهارت و تجربه ي عملي توأم با يکديگر وجود داشته باشند، چرا که صرف دانستن تئوري يک مطلب براي انجام خدمت دندانپزشکي کفايت نخواهد نمود و صرف داشتن تجربه ي شخصي يا سن بالا و تعداد سنوات اشتغال به حرفه ي دندانپزشکي، دليل بر داشتن دانش کافي براي انجام درمان نيست. در جايگزيني دندان هاي از دست رفته با اعضاي مصنوعي، طرح درمان ايمپلنت هاي رايج، تقليدي از ريشه ي طبيعي دندان است. هيچ عاقلي تصور نميکند که عضو مصنوعي بهتر از طبيعي کار کند. با اين حال، مراجعات مکرر به مطب هاي دندانپزشکي براي در آوردن دندان طبيعي قابل استفاده و جايگزيني آن با ايمپلنت وجود دارد که عمده ي موارد به دليل نارضايتي بيمار از دندان طبيعي خود است که معمولاً با درمان هاي متداول دندانپزشکي مانند ترميمي، اندو، ارتودنسي و پروتز قابل اصلاح است
(۹ ، ۸ .(با اين حال، مواردي وجود دارد که دنداني از نظر پيش آگهي اندو، پريو يا پروتزي غير قابل نگهداري تشخيص داده شده است و کشيدن آن توصيه ميشود
(۱۰ .(کشيدن دندان بايد دليلي غير از توقع به جايگزيني با ايمپلنت داشته باشد. هيچ دنداني به اميد ايمپلنتي بهتر از دندان طبيعي نبايد کشيده شود
(۹ .(اين مطلب بر دندانپزشکان پوشيده نيست، ولي شايد بعضي تبليغات يا برداشت هاي غلط از مفهوم موفقيت و بقاء ايمپلنتهاي رايج باعث شده است تا گروهي از بيماران وسوسه شوند با کشيدن دندان طبيعي، دندانهاي مصنوعي متکي بر ايمپلنت با کارآيي، ظاهر و راحتي بيشتري به دست آورند. تصميم گيري در مورد نگهداري يا کشيدن دندان ها تابع ملاحظات متعددي از جمله ملاحظات اندودنتيک، امکان بازسازي ساختار دندان با معالجات ترميمي يا پروتز و انجام درمانهاي پريودنتال است که دندانپزشک بايد بر اساس مصالح بيمار به تصميم صحيح برسد
(۱۶-۱۱ .(گارانتي و ضمانت مادام العمر شرکت هاي سازندهي ايمپلنت در تعويض ايمپلنت هاي از دست رفته، دليل بر مادم العمر بودن ايمپلنتهاي دنداني نيست. توقع بيمار بيست ساله از ايمپلنت ممکن است با توقع بيمار هفتاد ساله متفاوت باشد
(۱۷ .(دختر جواني که از ظاهر دندان لترال خود ناراضي است و در صدد کشيدن و جاي- گذاري با ايمپلنت است بايد نسبت به واقعيتهاي علمي و طرح درمان صحيح آگاهي يابد و اصرار و درخواست بيمار نبايد منجر به اتخاذ تصميمات غيراخلاقي و غيراصولي توسط دندانپزشک شود. اتونومي نظام سلامت ميتواند بر تصميم گيري پزشک مؤثر باشد. نظام بيمه ي دندانپزشکي در بعضي کشورها با پرداخت حداکثر چهار واحد ايمپلنت موجب شده است تا بعضي پزشکان شناخته شده ي جهان، کشيدن ۱۰ دندان سالم و جايگذاري ۴ ايمپلنت براي بازسازي قوس کامل دنداني در يک فک را تجويز کنند
(۱۸ .( درمان ايمپلنت يک گزينه ي درماني جايگزيني دندانهاي از دست رفته است و اگرچه يکي از گزينه هاي درست است ولي به هيچ وجه، مجوزي براي کشيدن دندان نيست
(۱۸ .( گزينه ي درمان ايمپلنت بلافاصله پس از کشيدن دندان، گزينه ي درماني پذيرفته شده اي است که در مواردي قابل اجرا است، ولي باز هم نبايد توجيهي براي کشيدن دندان تلقي شود
(۱۹ .(کشيدن دنداني که غير قابل نگهداري است، صرف نظر از اينکه طرح درمان آتي ايمپلنت قابل اجرا خواهد بود يا خير، انجام ميشود (۸ .(لذا بيمار بايد در اين خصوص آگاه شود که مبادا دندانهاي خود را به اميد ايمپلنت ابدي و بهتر از دندان طبيعي از دست دهد. درمان ايمپلنت با بازسازي سيستم جونده، سود غير قابل انکاري به بيمار ميرسانـد و در مقايسه با روش تراش دندان و جايگزيني دندان از دست رفته با پروتز ثابت، مفاهيم سود رساني و عدم اضرار را ميرساند ولي، ايمپلنت براي هميشه (ابدي) نيست، مقاوم به عفونت و بيماري نيست، بدون خطر و عوارض نيست و مهمتر اينکه، مراقبت لازم دارد.
منبع: مجله ايراني اخلاق و تاريخ پزشكي،